Lebed aanvaardt ontslag laconiek
Door onze correspondent 
MOSKOU, 18 OKT. Veiligheidsadviseur Aleksandr
Lebed is gisteren door president Jeltsin ontslagen. Hij heeft zijn
ontslag zonder protest aanvaard en aangekondigd zich voor te bereiden op
de volgende presidentsverkiezingen.
In de Russische politiek is overwegend instemmend gereageerd op het
vertrek van 's lands meestbesproken adviseur.
,,Ik was het zwarte schaap in de kudde. Het was slechts een kwestie van
tijd voordat ik zou worden ontslagen. Ik hoor niet in hun kudde'', zei
Lebed gisteravond. Hij riep zijn aanhangers op kalm te blijven: ,,Doe
niets abrupts. Wij gebruiken uitsluitend wettelijke middelen.'' Lebed
zal zijn ,,politieke machine gereedmaken voor de
presidentsverkiezingen'', maar zal zijn campagne ,,niet beginnen zolang
de president leeft''.
President Jeltsin verscheen gisteravond om zes uur op de televisie en
ondertekende na zijn korte toespraak, nog steeds in beeld, het decreet
waarmee hij zijn veiligheidsadviseur ontsloeg. Lebed had fouten gemaakt
,,die eenvoudig onaanvaardbaar zijn voor Rusland en die het schade
berokkenen'', zei Jeltsin.
Het ontslag volgde op beschuldigingen, woensdag, dat Lebed bezig was aan
een 'sluipende staatsgreep'. Hij zou werken aan de oprichting van een
eigen leger. Hem zou steun zijn beloofd van 1.500 Tsjetsjeense strijders
om de macht over te nemen. Maar Jeltsin, die zich eerder ,,buitengewoon
bezorgd'' had getoond over deze aantijgingen, zei daar in zijn toespraak
niets over. Wel verweet de president zijn adviseur een gebrek aan
collegialiteit en een overmaat aan politieke ambitie. ,,Het lijkt wel of
er een verkiezingscampagne aan de gang is.'' Jeltsin is afgelopen zomer
voor vier jaar herkozen maar sindsdien is hij nauwelijks aan het werk
geweest. De 65-jarige leider wordt in een sanatorium voorbereid op een
hartoperatie en de vraag wordt gesteld of zijn termijn wel kan
uitdienen.
De president beschimpte Lebed om diens toenadering tot
Aleksandr Korzjakov, de voormalige KGB-generaal die Jeltsin elf jaar
lang als lijfwacht heeft gediend. Korzjakov beschikt naar verluidt over
voldoende belastende informatie om menig presidentskandidaat onderuit te
halen. ,,Nou, hij had een betere kunnen vinden'', zei Jeltsin over
Lebeds nieuwe bondgenoot. ,,Ze zijn van hetzelfde laken een pak, twee
generaals.''
Zonder in details te treden stipte de president in zijn toespraak alle
ontwikkelingen aan die hebben geleid tot Lebeds vertrek. Sinds hij als
verkiezingswapen tegen de communisten was binnengehaald heeft Lebed met
zijn robuuste optreden onder zijn collega's veel vijanden gemaakt. Zijn
populariteit onder de bevolking is juist toegenomen.
,,De belangrijkste reden is dat ik twee dagen geleden de president de
resultaten heb gestuurd van mijn onderzoek naar de schuldigen voor
Tsjetsjenieuml;'', zei Lebed zelf over zijn ontslag. Hij wees ook op
een machtsstrijd in het Kremlin ,,Ik was een obstakel voor de plannen
van Tsjoebais om een regentschap te vestigen. Hij wil president
worden.'' Lebed doelde op Anatoli Tsjoebais, de
stafchef van Jeltsin die grote invloed zo hebben. De generaal deed,
zoals gebruikelijk, laconiek over wat er was gebeurd. Wel speet het hem,
zei hij, dat hij nu zijn werk in Tsjetsjenieuml; niet kon afmaken. Door
zijn toedoen is deze zomer de oorlog daar tot staan gebracht. De
groeiende weerstand in het Kremlin was niet uitsluitend te wijten aan
electorale jaloezie. Lebed heeft ooit gezegd dat een man trots mag zijn
vijanden te hebben, en vijanden maakte hij. Premier Tsjernomyrdin joeg
hij op de kast door zeggenschap te eisen in de economie. Minister van
Binnenlandse Zaken Koelikov wees hij aan als hoofdschuldige van het
fiasco in Tsjetsjenieuml;. Zelfs zijn prot&eacute;g&eacute; Rodionov,
minister van Defensie, vervreemde hij van zich door een voorgestelde
reorganisatie van de krijgsmacht 'misdadig' te noemen.
Het duurde niet lang voor de tegenaanvallen begonnen. Jeltsin zelf gaf
het startsein. De president weigerde zijn adviseur tijdens diens
onderhandelingen met de Tsjetsjeense rebellen te
ontmoeten en zei dat hij 'niet helemaal tevreden' over hem was. Joeri
Loezjkov, de invloedrijke burgemeester van Moskou, veroordeelde het
akkoord dat Lebed bereikte als een 'capitulatie'. Het parlement
beschuldigde Lebed van verraad.
De machtsstrijd kreeg het karakter van een modderbadgevecht toen bekend
werd dat Lebed aanstuurde op een coalitie met Aleksandr Korzjakov, de
voormalige 'Raspoetin' van het Kremlin. In de Russische media is
gespeculeerd dat Lebed van Korzjakov compromitterende informatie over
zijn rivalen verwachtte, plus toegang tot fondsen voor zijn toekomstige
verkiezingskas. Dit zou Lebed voor de gevestigde politieke klasse nog
gevaarlijker maken. Waar of niet, kompromat werd het nieuwe
toverwoord: beschuldigingen over gangsterpraktijken
vlogen over en weer. En steeds werd de naam Lebed genoemd.
Het hoogtepunt werd woensdag de boutade van minister van Binnenlandse
Zaken Koelikov. Hij beschuldigde Lebed van het oprichten van een eigen
leger, 50.000 man sterk en zei dat er ,,geheime informatie bestaat dat
Lebed de hulp heeft toegezegd gekregen van 1500 Tsjetsjeense strijders
om de macht te grijpen''. Lebed ontkende. Maar de president, die daags
daarvoor al had gezegd dat het afgelopen moest zijn met de 'verbale
duels', toonde zich 'diep geschokt'. En hij ontsloeg de man die ,,fouten
heeft gemaakt die onaanvaardbaar zijn voor Rusland''.
Zo lijkt te zijn uitgekomen wat al was voorspeld: generaals doen het
goed in de loopgraven en soms op verkiezingstournee, maar in de wandelgangen wor
den ze kwetsbaar. Die analyse gaat echter
voorbij dat het feit dat Lebed zijn korte tijd in het Kremlin
efficieuml;nt heeft gebruikt - voor een toekomstig presidentskandidaat
althans.
De televisiebeelden van de veiligheidsadviseur in hemdsmouwen bij de
Tsjetsjenen en in donkergrijs pak bij de NAVO zullen niet snel worden
vergeten. Welke adviseur is ooit zo als staatsman ontvangen in Brussel?
En dat terwijl Lebed zijn zorgvuldig gekoesterde imago van
buitenstaander - ,,het zwarte schaap in de kudde'', zei hij zelf - niet
heeft verloren. Dat imago is door zijn ontslag alleen maar versterkt.
In Lebeds autobiografie 'Mijn hart bloedt voor de grootmacht' (1995)
waren al opmerkelijke overeenkomsten met Boris Jeltsin te vinden: woeste
jeugd, tegenslagen, eigenzinnig optreden. Er kan er weer eacute;&eacute;n worden
 toegevoegd: verworpen door de heersende
macht. De gedachten gaan uit naar 1987, toen partijleider Michail
Gorbatsjov de hervormer Boris Jeltsin ruw verwijderde uit het politburo.
Jeltsins reputatie als rebel was er voorgoed mee gevestigd en via de
stembus haalde hij alsnog zijn gelijk.
De vraag is nu wanneer de stembussen weer opengaan. Officeel zijn er pas
presidentsverkiezingen in het jaar 2000. Afgewacht moet worden of Lebed
tot die tijd het momentum kan handhaven. Hij heeft aangekondigd politiek
aktief te blijven maar in welke hoedanigheid is nog niet duidelijk. Hoe
eerder de verkiezingen plaats hebben, zo lijkt het, hoe groter zijn
kansen. Zo hangt in Rusland toch weer veel af van het hart van Jeltsin.
De afgelopen dagen heeft het weinig rust gehad.
