Nieuwe strijd bij heilige plaatsen
Door een onzer redacteuren 
JERUZALEM, 27 SEPT. Vanmiddag is het bij de
Tempelberg in Jeruzalem tot rellen gekomen tussen Palestijnse
demonstranten en Israelische veiligheidstroepen. Israelische soldaten
bestormden de berg nadat Palestijnse demonstranten stenen hadden
gegooid. Gisteren, de bloedigste dag in de bezette gebieden sinds deze
in juni 1967 door Israel werden veroverd, vielen bij schietpartijen aan
Palestijnse kant 35 en aan Israelische zijde elf doden.
Bij de confrontatie bij de Tempelberg zijn inmiddels twee doden
gevallen. Om rellen te voorkomen had de Israelische regering voor alle
zekerheid vierduizend man Israelische politie- en grenstroepen naar
Jeruzalem gedirigeerd, een record.
De Israelische regering heeft afgelopen nacht na een spoedzitting die
zes uur duurde de Palestijnse Bestuursautonomie van Yasser Arafat
opgeroepen alle geweld te staken, de Palestijnse bevolking niet langer
via radio en televisie op te stoken en zonder voorwaarden met Israel te
onderhandelen.
Volgens de Israelische radio heeft het stadsbestuur van Jeruzalem
besloten de omstreden tunnel bij de Aqsa-moskee in Oost-Jeruzalem
,,voorlopig'' te sluiten.
De opening van een nieuwe uitgang tot de tunnel, volgens Palestijnen een
bedreiging van de islamitische heilige plaatsen in Jeruzalem, was de
aanleiding tot felle onlusten tussen Palestijnen en het Israelische
leger. De sluiting zou gelden voor christelijke feestdagen en voor
weekeinden. De tunnel zou elke vrijdag dichtgaan en dan zondagochtend
weer worden geopend.
Inmiddels is een diplomatiek offensief op gang gekomen om een oplossing
te vinden voor de crisis. De vijf permanente leden van de
Veiligheidsraad (de VS, Rusland, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en
China) riepen gisteren in een verklaring alle partijen op ,,om alle
acties die de huidige situatie hebben verergerd onmiddellijk stop te
zetten en te annuleren''. Volgens bronnen bij de volkerenorganisatie
werd hiermee impliciet een beroep gedaan op Israel om de omstreden
tunnel in Oost-Jeruzalem te sluiten. De Israelische televisie meldde
gisteren dat Washington er in bilaterale contacten bij de Israelische
regering op aangedrongen had de tunnel onmiddellijk te sluiten.
Vanmiddag buigt de Veiligheidsraad zich officieel over de crisis.
Diplomaten van Arabische staten spraken gisteren de hoop uit dat de Raad
de opening van de nieuwe uitgang tot de tunnel gaat veroordelen. De
Verenigde Staten zijn tegenstander van een discussie in de Raad omdat
deze, aldus een woordvoerder, ,
,toch alleen maar tot retorische debatten zonder einde leidt''. Achter
de schermen zou Washington inmiddels werken aan een top tussen de
Israelische premier, Netanyahu, en de Palkestijnse leider Arafat over de
crisis.
Voor het eerst sinds juni 1967 heeft het Israelische leger tanks in
stelling gebracht op wegkruisingen in de bezette gebieden - overigens
meer om psychologische dan om andere redenen. Volgens
goedgeiuml;nformeerde kringen werd de legerleiding totaal verrast door
de snelle verslechtering van de situatie en het grote aantal
slachtoffers. Er zijn meer doden aan Palestijnse kant omdat de
Israelische militairen kogelvrije vesten dragen, waarover de Palestijnse
politie in veel mindere mate beschikt.
Premier Netanyahu deelde de ministers mee dat hij wellicht vandaag of
begin komende week naar Kairo gaat om daar Arafat te ontmoeten. Zo'n
bijeenkomst, waarbij president Mubarak als bemiddelaar zou optreden,
werd eergisteren al voorgesteld door de Amerikaanse regering. Washington
vindt wel dat er voordien vooruitgang moet worden geboekt in de kwestie
van de onderaardse tunnel in Jeruzalem (de directe aanleiding tot de
huidige Palestijns-Israelische oorlog) en over andere kwesties die
volgens de Oslo-akkoorden tussen beide partijen reeds lang geregeld
hadden moeten zijn. Maar Netanyahu wijst de eisen van 'bevriende
mogendheden' van de hand om snel met aanbiedingen te komen, teneinde de
gemoederen aan Palestijnse zijde te kalmeren.
De Israelische minister van Defensie, Mordechai, die op zijn beurt weer
onder druk staat van de hoogste legerofficieren, stelde tijdens het
kabinetsberaad compromissen voor. Daarvan kan geen sprake zijn,
reageerde Netanyahu. Hij en andere ministers stellen dat als men nu de
Palestijnen het gevoel geeft dat zij gewonnen hebben - na alle geweld
over een toeristische tunnel, die principieel niets verandert aan de
status van in Jeruzalem - het hek van de dam is. ,,Dan loert de volgende
crisis om de hoek - bij elke gelegenheid waar de Palestijnen hun zin
niet krijgen.'' Daarom zei minister Ariel Sharon al woensdag, op de dag
dat de nieuwe oorlog begon, dat hij er alles aan aan zal doen om 25.000
nieuwe kolonisten in de Golan te vestigen en het aantal joodse
nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever drastisch uit te breiden.
Ook Arafat is niet van plan snel toe te geven. Hij staat politiek veel
sterker, nu in het binnenland alle kritiek op hem is weggesmolten, en in
het buitenland bijna alle kritiek zich op Netanyahu richt. Deze belde
vanuit zijn vliegtuig, dat hem voortijdig van Duitsland naar huis
bracht, Arafat op om een afspraak met hem te maken. ,,Het is belangrijk
elkaar in de ogen te zien, zodat ieder van ons weet wat de bedoelingen
van de ander zijn''. Waarop Arafat antwoordde dat Netanyahu maar na zijn
landing contact met hem moest opnemen. Hij voegde eraan toe dat een
bijeenkomst zinloos was, tenzij Netanyahu met concrete voorstellen kwam
om de reeds gemaakte overeenkomsten uit te voeren. Arafat, die naar
eigen zeggen tachtig procent van de Palestijnen onder controle heeft,
gaf wel via de Palestijnse radio en televisie zijn troepen, die nu door
de Israelische legerleiding op 80.000 man worden geschat, opdracht om
alleen uit zelfverdediging te schieten. De afgelopen dagen namen met
name Strijdkracht 17 (zijn lijfwacht) en de Preventieve
Veiligheidsdienst het initiatief bij de schietpartijen.
