Zorg en onrust om ziekte van Jeltsin
Door een onzer redacteuren 
LONDEN/BRUSSEL, 24 SEPT. De NAVO maakt zich
grote zorgen over de kans op een verscherping van het Russische
standpunt over de uitbreiding van de NAVO als de ernstig zieke president
Jeltsin overlijdt of aftreedt. Jeltsins veiligheidschef Lebed sprak zich
gisteren in felle termen uit tegen die uitbreiding. Hij beschuldigde
Duitsland van pogingen een Vierde Rijk te stichten en dreigde met
tegenmaatregelen.
Officieel blijkt de ongerustheid uit niets: de NAVO, aldus diplomaten
bij de verdragsorganisatie, heeft belangstelling voor een goede relatie
met Rusland op de lange termijn en streeft daarnaar ongeacht de vraag
wie in Moskou de dienst uitmaakt.
Onofficieel is men echter, zoals een van de diplomaten het uitdrukte,
,,wanhopig bezorgd'' over Jeltsins gezondheid. Een personele verandering
in de Russische leiding, door Jeltsins overlijden of door zijn aftreden,
zou het verzet in het Kremlin tegen uitbreiding van de NAVO wel eens
kunnen versterken, zo wordt gevreesd.
,,Jeltsin is er slechter aan toe dan we dachten'', zei gisteren een
diplomaat. ,,We onderhandelen [met Moskou] in een vacuuuml;m. We kunnen
niet praten met de man aan de top, en zijn dus aangewezen op mensen die
er een heel andere agenda op na kunnen houden.''
Tijdens de campagne voor de presidentsverkiezingen hebben Westerse
leiders hun voorkeur voor Jeltsin niet onder stoelen of banken gestoken.
Nu wordt gevreesd dat dat een eventuele opvolger van Jeltsin van de NAVO
kan hebben vervreemd. In Rusland wordt de roep om het aftreden van
Jeltsin inmiddels steeds luider, al komt die nog vooral van de
communistische oppositie. De leider van de communistische partij,
Gennadi Zjoeganov, beschuldigde het Kremlin van misleiding van de
kiezers, door te verzwijgen dat Jeltsin voor de Russische
presidentsverkiezingen een derde hartaanval heeft gehad. ,,Dat komt neer
op vervalsing. De verkiezingen waren niet eerlijk'', aldus Zjoeganov.
Hij drong aan op het aftreden van Jeltsin.
Dat deed ook de voorzitter van de Doema, een van de twee kamers van het
Russische parlement, Gennadi Seleznjov, eveneens een communist.
Jeltsins arts heeft gezegd dat de president, als hij zich niet laat
opereren, per dag slechts kort zal kunnen werken. Volgens Selezjnov is
dat onmogelijk: ,,De toestand in Rusland is dusdanig dat de president
zich geen gemakkelijk werkschema zal kunnen veroorloven.'' Jeltsins, zei
hij, moet zelf ontslag nemen.
De woordvoerder van Jeltsin, Sergej Jastrzjembski, keerde zich gisteren
scherp tegen een artikel in The Financial Times, waarin stond dat
Jeltsin een kans van maar vijftig procent maakt om een hartoperatie te
overleven en dat hij maar een kwartier per dag kan werken. Volgens
Jastrzjembski is dat een ,,valse voorstelling van zaken''. Lebed heeft
zich in een vandaag gepubliceerd vraaggesprek met het Britse blad The
Daily Telegraph in scherpe bewoordingen uitgesproken tegen de
uitbreiding van de NAVO. Hij dreigde de VS en Duitsland met economische
sancties als de NAVO wordt uitgebreid.
Tot nu toe had Lebed zich, vergeleken met andere Russische
woordvoerders, tamelijk gematigd uitgelaten over de voorgenomen
toetreding van Oosteuropese landen tot de NAVO. In het vandaag
gepubliceerde vraaggesprek gebruikte Lebed echter scherpe bewoordingen.
Hij identificeerde de Verenigde Staten en Duitsland als de motoren
achter de voorgenomen uitbreiding. In de Duitse inspanningen zag Lebed
een poging ,,een Vierde Reich'' te stichten. Hij vroeg zich af of de
uitbreiding van de NAVO wellicht ,,het werk is van een nieuwe generatie
[Duitse] staatslieden die na de eenwording van Duitsland een Vierde
Reich willen vestigen''. Volgens Lebed probeert vooral de Duitse
minister van Defensie, Volker Ruuml;he, ,,de Duitse invloedssfeer naar
het Oosten uit te breiden''. ,,Met de uitbreiding van de NAVO en de EU
zullen heel Centraal- en Oost-Europa economisch en politiek worden
gedomineerd door Duitsland'', aldus Lebed in het vraaggesprek.
De generaal b.d. keerde zich ook tegen ,,het Amerikaanse triomfalisme''
dat naar zijn mening het debat over de uitbreiding van de NAVO begeleidt
en waarschuwde dat Rusland tegenmaatregelen zal nemen als het zover
komt. ,,De Verenigde Staten en Duitsland hebben allebei reusachtige
belangen in Rusland'', zei hij. ,,Laat men ons niet verkeerd begrijpen.
De Amerikaanse en Duitse belangen in Rusland zullen direct lijden onder
deze uitbreidingsprojecten en er zijn investeerders genoeg''.
De Amerikaanse minister van Defensie, William Perry, heeft gisteren in
Stockholm gezegd dat de NAVO ,,Rusland binnen de veiligheidsstructuren
van Europa wil halen''. ,,We willen dat Rusland zich binnen de kring van
Europese veiligheid bevindt, en niet erbuiten.''
De Amerikaanse en Russische ministers van Buitenlandse Zaken, Warren
Christopher en Jevgeni Primakov, zijn het gisteren in New York niet eens
geworden overeen aantal onderwerpen, zoals de vraag of de sancties tegen
Joegoslavieuml; moeten worden opgeheven, het Amerikaanse ingrijpen in
Irak, de vraag of Boutros Boutros-Ghali opnieuw secretaris-generaal van
de VN moet worden en de uitbreiding van de NAVO. Christopher bood
Rusland opnieuw ,,een bevoorrechte relatie'' met de NAVO aan. Maar
vooruitgang werd over dit onderwerp niet gemaakt.
Primakov bepleitte opheffing van de sancties tegen Belgrado zodra de
verkiezingen in Bosnieuml; geldig zijn verklaard. Christopher wil eerst
een wachttijd van tien dagen en een debat in de Veiligheidsraad.
(Reuter, AFP)
