


De NAVO in 1999





POLEN, TSJECHEN EN HONGAREN mogen opgelucht ademhalen. In 1999, als de
NAVO haar vijftigste verjaardag viert en de val van de Muur tien jaar
geleden zal zijn, zullen zij toetreden tot de Atlantische
Verdragsorganisatie. Bij de uitbreiding van de NAVO zal het, in Clintons
woorden, gaan om ,,het verschaffen van een serieuze veiligheidsgarantie
aan onze nieuwe bondgenoten''. De president sprak gisteren in Detroit,
in het Midden-Westen,  waar veel Amerikanen van Oosteuropese afstamming
wonen. Hoewel de president geen enkel land bij naam noemde, staat het
vast dat Polen, Tsjechieuml; en Hongarije het eerste echelon nieuwe
leden zullen vormen.


De NAVO is een bondgenootschap van de Verenigde Staten, Canada, een
aantal Noord-, West- en Zuideuropese landen plus Turkije. Maar het is
geen geheim dat de Verenigde Staten er de dienst uitmaken. Zij zijn
immers het enige land dat de in artikel 5 van het verdrag aangegane
verplichting tot wederzijdse bijstand in het geval van agressie tegen
een van de lidstaten betekenis geeft. Hoezeer de tijden zijn veranderd
en hoezeer de NAVO van karakter is veranderd, het verdrag is ongewijzigd
en Clintons verzekering dat uitbreiding betekent ,,extending the most
solemn security guarantee to our new allies'' lijkt dan ook niet voor
tweeeuml;rlei uitleg vatbaar.

VOOR DE DRIE meest betrokken Oosteuropese landen is de verklaring van de
Amerikaanse president de verwezenlijking van een verlangen dat zij vanaf
de opheffing van het Warschaupact hebben gekoesterd. Niet de
neutraliteit van landen als Oostenrijk, Finland en Zweden zagen zij als
hun voorland, maar juist de regelrechte opname in het defensiepact van
het Westen. Wat er ook inmiddels voor moois is bedacht in de sfeer van
gezamenlijke vredesbehartiging - het Partnerschap voor de vrede komt in
gedachten - in Warschau, Praag en Boedapest heeft toetreding tot de NAVO
maar eacute;&eacute;n betekenis: de best denkbare verzekering tegen
eventuele agressie uit het Oosten, met name van de kant van Rusland.
Clintons woorden komen aan die voorstelling van zaken tegemoet: ,,Als we
toestaan dat het IJzeren Gordijn wordt vervangen door een sluier van
onverschilligheid, zullen we later een veel hogere prijs betalen.''

Hiermee is niet alles gezegd. Want waar de uitbreiding van de NAVO met
nieuwe leden problemen zal oplossen, zij schept ook nieuwe. De eerste
vraag die opkomt, luidt: wat gebeurt er met de landen die pas later of
helemaal geen lidmaatschapskaart uitgereikt zullen krijgen?

HET WAS NIET voor niets dat Clinton geen namen noemde. De druk op de
kandidaten om hun zaken te regelen zou kunnen afnemen, als een rangorde
van toetreding vroegtijdig zou worden bekendgemaakt. Van nieuwe leden
wordt verwacht dat zij de democratie en de markteconomie in het hart
hebben gesloten en dat zij hun minderheidsproblemen naar behoren hebben
geregeld. Die voorwaarden zijn geen sinecure. Roemenieuml; en
Slovenieuml; hebben al laten weten dat ook zij haast willen maken en
zij zullen zich ernstig teleurgesteld tonen als hun lidmaatschap lange
tijd in het vage wordt gehouden.

Maar dan de landen die zo goed als zeker niet in aanmerking zullen
komen, Oekraiuml;ne en de Baltische landen? Zullen zij nu juist niet
aan extra druk uit Moskou worden blootgesteld als zij aan zichzelf
worden overgelaten? Clintons uitspraak over ,,een sluier van
onverschilligheid'' zou dan wel eens een onbedoelde betekenis kunnen
krijgen. En hoe komt de Europese kaart er uit te zien als de Baltische
landen wel tot de Europese Unie worden toegelaten? - waartegen Moskou
geen bezwaar maakt.

HET HOOFDPROBLEEM is natuurlijk Rusland zelf. De Russische machthebbers
hebben zich min of meer neergelegd bij de onvermijdelijkheid van de
uitbreiding. Maar zij waarschuwen steeds weer voor de gevolgen. Het
Russische wantrouwen tegen het Westen, nog steeds stevig geworteld, zou
in een mate kunnen toenemen, zeggen zij, die juist dat teweegbrengt wat
de uitbreiding van de NAVO moet verhinderen: destabilisatie van Midden-
en Oost-Europa. Amerikaanse (en Duitse) verzekeringen dat de NAVO nu
juist de beste veiligheidsgarantie is voor alle Europeanen, de Russen
inbegrepen, doen wel een bijzonder stevig beroep op de Russische
fantasie. De geschiedenis leert de Russen dat het Westen, hoe
benijdenswaardig op zichzelf ook, beter op enige afstand van het
Russische moederland kan worden gehouden.

De NAVO noemt zich bereid Moskou een heel eind tegemoet te komen. Er zal
een Handvest moeten komen waarin de onderlinge verhoudingen worden
geregeld en waarin Russische verlangens, zegt men, ten volle tot
uitdrukking zullen moeten komen. Bijvoorbeeld zou naar de wens van
Moskou remilitarisering van Midden- en Oost-Europa moeten zijn
uitgesloten. Zoals met betrekking tot de voormalige DDR wordt
aangehouden: geen stationering van nucleaire wapens en van vreemde
troepen. Omgekeerd zouden de nieuwe leden het dan vooral van bij verdrag
toegezegde in plaats van fysieke garanties moeten hebben, voorzover die
fysieke garanties steun aan en modernisering van de eigen strijdkrachten
te boven gaan.

OP HET NAVO-HOOFDKWARTIER in Brussel is men vol overtuiging bezig met de
verwezenlijking van de kwadratuur van de cirkel. In een vraaggesprek in
deze krant legde NAVO-secretaris-generaal Solana daar deze week nog
getuigenis van af. Open blijft wat op den duur de reactie van het
Kremlin zal zijn. Washington toont zich dezer dagen vol goede moed. Het
Clinton-team laat zich door de verrassende gebeurtenissen daar niet van
de wijs brengen. Maar het is nog lang geen 1999.











