


Exit Lebed





ALEKSANDR LEBED IS GEEN 'BEDELAAR'.  Hij is een 'vrije kater'. En dat
hebben de machthebbers in en rond het Kremlin geweten.


Toen eerder dit jaar president Boris Jeltsin alle trucs uit de kast
moest halen om te worden herkozen, kwam Lebed hem goed uit. De generaal
kon Jeltsin in de tweede ronde de patriottische kiezers leveren die hij
door het hervormingsbeleid was kwijtgeraakt. Er zijn zelfs aanwijzingen
dat het Kremlin hem daarbij met geld en goede woorden heeft geholpen.

Toen Jeltsin de kiezers van Lebed eenmaal had geiuml;ncasseerd, zadelde
hij de generaal op met een klusje dat te veel van het goede leek: een
vreedzame oplossing zoeken voor de smerige oorlog in Tsjetsjenieuml;.
In het Kremlin gokte men erop dat Lebed, inmiddels tot secretaris van de
Veiligheidsraad benoemd, in het Kaukasische moeras zou verdrinken. Dat
gebeurde niet. Lebed ging in Grozny net zo te werk als hij in 1992 in
Moldavieuml; had gedaan: recht op het doel af. Binnen een paar weken
kwam hij een wapenstilstand overeen met de Tsjetsjeense separatisten.

Vanaf dat moment kon Lebed zich in het Kremlin niet meer lekker bewegen.
Dat lag ten dele aan hemzelf. Lebed gedroeg zich in het centrum van de
macht als een commandant-te-velde. Hij beledigde iedereen die hem voor
de voeten liep, met name minister van Binnenlandse Zaken Koelikov, die
hij verantwoordelijk stelde voor het zootje ongeregeld dat in
Tsjetsjenieuml; voor de eer van Rusland moest vechten. Hij sprak
openlijk apocalyptische woorden over de onrust in het leger dat dit
najaar wel eens aan het muiten kon gaan slaan. En het allerergste: hij
trok de fysieke en psychische toestand van de president zelf in twijfel
en presenteerde zichzelf vervolgens nadrukkelijk als de nieuwe man.






HET ISOLEMENT   waarin Lebed geraakte, was echter ook aan de politieke
entourage in het Kremlin te wijten. Er is in landen die zich
democratisch noemen nergens een cynischer politieke cultuur te vinden
dan in Rusland. Waar elders de schijn nog wordt opgehouden, ziet men er
in Rusland geen been in om binnen eacute;&eacute;n etmaal net zo vaak
van partner te wisselen als nodig is voor de eigen machtspositie. De
absolute meester in dit spel is Anatoli Tsjoebais, het hoofd van het
presidentieuml;le kabinet en als zodanig de nachtportier van het
Kremlin die kan bepalen wie of wat Jeltsin te zien krijgt zonder dat hij
daarvoor verantwoording hoeft af te leggen. Deze Tsjoebais, in het
Westen als 'hervormer' bejubeld, was de man die Lebed in juni
binnensleepte, met hem de bezem door het Kremlin haalde en onmiddellijk
daarna weer tegen hem begon te intrigeren omdat zijn corrupte
clientegrave;le in de zakenwereld geen belang hecht aan recht en orde 
la Lebed.

Het was voor Tsjoebais geen probleem om bondgenoten te vinden. Want er
zijn zeer veel 'nieuwe Russen', overigens grotendeels afkomstig uit de
oude 'nomenklatoera', voor wie de status-quo een goudmijn is. Zelfs de
beeuml;indiging van de oorlog in Tsjetsjeni&euml;, waar zeker
veertigduizend slachtoffers zijn gevallen, was voor hen een bedreiging.
Cruciaal was alleen of en wanneer president Jeltsin over de streep kon
worden getrokken.






DAT NU IS GISTEREN GELUKT.   In een rechtsstreekse televisie-uitzending
ondertekende het staatshoofd, met bevende handen, het decreet waarmee
Lebed werd ontslagen. De symboliek droop van deze publieke executie af.
Het hele spektakel had iets paradoxaals: met sovjet-methoden iemand naar
de mestvaalt van de geschiedenis verwijzen om democratische vooruitgang
te suggereren.

Lebed leek er desondanks niet van onder de indruk. Hij had Jeltsin
immers al eerder afgelegd als een bejaarde AOW
'er, die je omwille van medemenselijkheid met rust moet laten. Bovendien
weet hij hoe het in Rusland werkt. Wat de president hem nu heeft
aangedaan, is Jeltsin zelf ten tijde van Gorbatsjov ook overkomen. Met
de bekende afloop. Het ontslag zal Lebeds populariteit onder de 'gewone'
mensen en soldaten dan ook ten goede komen. Althans op korte termijn.
Mocht Jeltsin relatief snel de pijp aan Maarten moeten geven, dan zit
Lebed bij tussentijdse verkiezingen op rozen. Maar als Jeltsin in het
sanatorium in Barvicha met succes overeind wordt gehouden, dan zou de
generaal wel eens in de vergetelijheid kunnen raken. Anders dan Jeltsin
in 1990/91 heeft Lebed namelijk geen politieke organisatie opgebouwd. De
kans dat hem dat nu wel lukt, is bovendien klein. Was politieke actie
vijf jaar geleden nog populair in Rusland, thans is de stemming in haar
tegendeel verkeerd.






DAT IS DAN   ook het grootste gevaar dat Rusland thans bedreigt. De
apathie in het land maakt elke oplossing van de maatschappelijke crisis
denkbaar. Behalve een fatsoenlijk democratische.

  








