


Het Kremlin en het volk





AAN DE VOORAVOND van zijn inauguratie maakte zich plots een opmerkelijke 
realiteitszin van Boris Jeltsin meester. Hij zette niet alleen een streep door 

de bombarie waarmee hij gisteren zou worden beeuml;digd, maar schrapte ook de 
reeds geschreven "ode aan de president' uit het protocol. Zo voorkwam hij dat 
de plechtigheid zou worden opgeluisterd met een potsierlijk lofdicht waarin 
onder meer de passage "Onze president, geef door de jaren heen, de wereld het 
licht der vrijheid' zou zijn gedeclameerd. Dat zou al te pijnlijk zijn 
geweest. Zelfs in eigen land, met name in Tsjetsjenieuml;, is niet iedereen 
gediend van de Russische interpretatie van vrijheid.


Maar met deze interventie is dan ook alles gezegd over de daadkracht van de 
Russische president die gisteren aan zijn tweede mandaat is begonnen. Sinds de 

presidentsverkiezingen op 16 juni is hij zo goed als afwezig geweest. Hij 
heeft daags na die eerste ronde nog wel voor het oog van de camera's zijn 
voormalige concurrent generaal Aleksandr Lebed benoemd tot eerste man van de 
nationale Veiligheidsraad en daarna nog menig decreet ondertekend. Maar 
vervolgens heeft hij zich teruggetrokken in het sanatorium van Barvicha en is 
het angstaanjagend stil geworden rond de president. Het Russische staatshoofd 
is namelijk ernstig ziek, althans, "doodmoe'.

De gezondheidstoestand van de president heeft de machtsstrijd in het Kremlin, 
die binnen een etmaal na de eerste verkiezingsronde losbarstte, alleen maar 
gestimuleerd. Premier Viktor Tsjernomyrdin, veiligheids-opperhoofd Lebed en de 

presidentieuml;le kabinetschef Anatoli Tsjoebais spelen nu al twee maanden hun 

eigen spel tegen elkaar. Tsjernomyrdin moet dit weekeinde in het oppositionele 

parlement zijn nieuwe regering beklinken. Lebed heeft zijn eigen minister van 
defensie al binnengehaald en kijkt nu de kat uit de boom. En Tsjoebais, die in 

het buitenland doorgaat voor democratische hervormer, maar door zijn 
vaardigheid om alle beschikbare trucs aan te wenden eigenlijk beter als 
liberale bolsjewiek kan worden getypeerd, is ondertussen bezig met het 
opbouwen van een tweede macht, in de vorm van een alternatief parlementje met 
december vorig jaar door de kiezers weggestemde politici dat straks misschien 
van pas kan komen als de weerbarstige volksvertegenwoordiging in de Doema moet 

worden uitgeschakeld.

HET LIJKT ER DUS OP dat de president de greep op het land binnen twee maanden 
na zijn herverkiezing al weer verloren heeft. Geen beter voorbeeld om dit te 
illustreren dan het oplaaien van de oorlog in Tsjetsjenieuml;. Jeltsin, die in d
e 
campagne had toegezegd dat hij deze smerige oorlog in de Kaukasus zou 
beeuml;indigen, was op 3 juli koud met 53 procent der stemmen gekozen, of de 
leiding van leger en binnenlandse strijdkrachten zette een nieuw offensief in 
tegen de "bandieten' in Tsjetsjenieuml;. Daarmee doorkruiste de gewapende macht 

niet alleen de eerder overeengekomen wapenstilstand en de daarop volgende 
onderhandelingen, ze sneed zichzelf ook danig in de vingers. Want de aanval op 

Grozny en enkele andere grotere Tsjetsjeense steden begin deze week is, hoe 
het offensief ook afloopt, nu al uitgedraaid op een smadelijke nederlaag voor 
Moskou. Al was het maar omdat de dag van Jeltsins inauguratie gisteren niet in 

het teken stond van de vrede in Rusland maar van de oorlog in de Kaukasus.

DAT ER IN MOSKOU spandoeken hangen met opwekkende en nostalgische teksten als 
"Laten wij het programma van de president in daden omzetten' of "Steun de 
president' kan deze realiteit niet verdoezelen. Integendeel. Want Jeltsin mag 
de ceremonie van gisteren dan wel omwille van financieuml;le soberheid hebben 
beperkt, de sociaal-economische problemen in Rusland zijn niet met zo'n kleine 

besparing op de overheidsuitgaven bezworen. Ver weg van Moskou staken de 
mijnwerkers nu al weer enige weken uit protest tegen achterstallige 
betalingen. Mochten zij hun lonen al uitbetaald krijgen, dan betekent dat 
hooguit dat de tekorten zich naar elders zullen verplaatsen. De materieuml;le 
beloftes, die Jeltsin in de verkiezingscampagne heeft gedaan, zijn schier 
onbeperkt. Zeker nu het Internationaal Monetair Fonds, dat met zijn leningen 
de verkiezingscampagne van de president indirect heeft voorgeschoten, 
eindelijk weer eisen begint te stellen aan het financieuml;le beleid van de 
Russische regering. Eisen waaraan het Kremlin eigenlijk niet tegemoet kaacute;n 

komen, tenminste als het de maatschappelijke tegenstellingen deze herfst niet 
verder op de spits wil drijven.

En alsof dat allemaal nog niet genoeg is voor Rusland, begint door de 
ongesteldheid van Jeltsin ook nog eens een formeel probleem op te spelen: de 
staatsrechtelijke stabiliteit in Moskou. De grondwet, waarop Jeltsin gisteren 
de eed heeft afgelegd, voorziet namelijk in alles behalve in ordentelijke 
procedures om de macht te reguleren. Als Jeltsin niet meer in staat zou zijn 
het ambt te vervullen, voorziet de constitutie slechts in een drie maanden 
durende overgangspaus in de persoon van de premier. Dat lijkt welhaast een 
garantie voor onbeheersbare politieke strijd. 

ER REST Eacute;&Eacute;N TROOST. Hoezeer er in en rond het Kremlin ook gechicane
erd wordt, de Russische burger laat het onverschillig. Het zijn de Russen die he
t nieuwe Rusland van de nieuwe president Jeltsin het relatief stabiele fundament
 geven waarnaar hun politieke, militaire en financi&euml;le leiders zo naarstig 
op zoek zijn.






