


Agenda 2000





DE UITBREIDING van de Europese Unie in oostelijke richting met landen
die tot de revolutie van 1989/'90 onder de Sovjet-communistische
invloedssfeer vielen, gaat om veel meer dan de rechtzetting van de
politieke en economische erfenis van de Koude Oorlog. De toekomstige
lidstaten staan voor verdergaande aanpassingen aan de markteconomie en
in democratisch bestuur, de huidige EU- lidstaten voor omvangrijke financieuml;l
e gevolgen. Volgens Agenda
2000, het document dat de Europese Commissie vorige week heeft
gepubliceerd, zal de  EU  in het eerste decennium van de 21ste eeuw zes
nieuwe leden (vijf Oost-Europese landen plus Cyprus) opnemen. Andere
potentieuml;le kandidaten (vijf Oost-Europese landen en Turkije) staan
op de wachtlijst.



Het is een historische uitbreiding, maar het is ook een excursie in
onbekend gebied. Minder dan een maand na het besluit van de  NAVO  om
drie nieuwe lidstaten uit het voormalige Warschaupact toe te laten,
opent de  EU  de deur voor vijf landen uit de Comecon, het
uiteengevallen Sovjet-handelsblok. Economische integratie is voor
Oost-Europese landen van vitaal belang: niet alleen belooft zij vrije
toegang voor hun goederen, diensten en personen tot de welvarende
markten van West-Europa, zij biedt ook uitzicht op het geld van de
Europese fondsen.

Anderzijds beseffen de aspirant-lidstaten nog nauwelijks hoe groot het
'acquis communautaire' is waaraan ze - met lange overgangsregelingen -
moeten voldoen. De Europese wet- en regelgeving van de interne markt is
buitengewoon omvangrijk. De ervaringen van Oost-Europa met de werking
van een democratische markteconomie zijn nog maar kort en na de redelijk
succesvol voltooide macro-economische stabilisatie staan veel
institutionele hervormingen nog in hun kinderschoenen. Het kan geen
kwaad er aan te herinneren dat de toelatingsonderhandelingen met Spanje
en Portugal indertijd negen jaar duurden.

Hier komt bij dat alle Oost-Europese aspiranten-leden arme landen zijn:
hun gezamenlijke bruto binnenlandse product is minder dan dat van
Nederland en het inkomen per hoofd van de bevolking ligt tussen de elf
(Estland) en tweeeuml;nveertig (Sloveni&euml;) procent van het
gemiddelde in de  EU.  In Polen is nog een groot percentage van de
bevolking (een kwart) werkzaam in de landbouw. De verschillen tussen
Oost- en West-Europa zijn toch breder dan alleen de demarcatielijn van
het Amerikaanse en het Sovjet-leger na 1945.





DE HUIDIGE LIDSTATEN staan voor een niet minder grote aanpassing als de
uitbreiding naar het Oosten doorgang vindt. De institutionele
hervormingen, op de top in Amsterdam vorige maand door verdeeldheid
uitgesteld, krijgen een onontkoombare urgentie. Dit probleem van het
aantal commissarissen en de stemverhoudingen wordt alleen maar lastiger
als het gecombineerd wordt met de noodzaak tot financieuml;le
aanpassingen. De Commissie hanteert het lovenswaardige standpunt dat
uitbreiding geen extra bijdragen van de rijke landen vergt en binnen het
bestaande financieuml;le kader moet worden opgevangen. De  EU  mag,
zoals bekend, geen begrotingstekort hebben en de ruimte voor de kosten
van de uitbreiding moet derhalve gevonden worden in de meeropbrengst van
economische groei plus zuinigheid.

Twee pijlers van de Europese uitgaven, de landbouw en de
structuurfondsen, zijn aan drastische herziening toe, omdat bij
ongewijzigd beleid de kosten van uitbreiding onbeheersbaar worden. Maar
iedere aanpassing roept haar eigen verzet op, van landen, regio's of
beroepsgroepen. De  EU  is altijd een collectieve verdelingsmachine
geweest.





DE EUROPESE UNIE staat nu voor twee geweldige uitdagingen: de
voltooiing van de monetaire unie en de uitbreiding met nieuwe lidstaten.
De  EMU zal leiden tot een muntblok, Agenda 2000 markeert stilzwijgend het einde

van de gedachte dat Europa afstevent op een federatief-politieke
eenheid. De Unie van de 21ste eeuw met meer dan 20 lidstaten wordt een
verbond van geiuml;ntegreerde staten, een economische ruimte met een
gemeenschappelijk beleid. In deze vaststelling liggen de beperkingen,
maar ook de voordelen van de uitbreiding besloten.










