


Jeltsin en de macht





DE RUSSEN hebben gekozen voor het heden en zodoende tegen het verleden.
Ze hebben dat gedaan in verkiezingen die, behoudens enkele opmerkelijke
en vooralsnog onverklaarbare uitzonderingen, democratisch lijken te zijn
verlopen. Dat is belangrijk. Want in de campagne, die aan de
verkiezingen voorafging, was de kiezers van alle kanten ongezonde schrik
aangejaagd. De communisten gingen bij voorbaat uit van vervalsingen en
hadden uit hun tienduizenden kaders daarom alternatieve telcommissies
geformeerd. Het presidentieuml;le kamp had op zijn beurt de suggestie
gewekt dat de bolsjewieken een soort machtsgreep hadden voorbereid om
hun onvermijdelijke nederlaag alsnog af te wenden. Geen van beide is
uitgekomen. En dat kan de basis leggen voor een traditie in Rusland.


Dat kan. Het hoeft niet per se. Want ondanks de rustig verlopen
presidentsverkiezingen is de democratie in Rusland nog zeker niet
halverwege. De wijze waarop er afgelopen maanden in het immense rijk
campagne is gevoerd, stemde op zichzelf al niet vrolijk. Alle smerige
trucs die je maar zou kunnen bedenken, zijn daadwerkelijk gebruikt. De
eerlijkheid gebiedt te erkennen dat de campagne van de herkozen
president Jeltsin daarbij aanzienlijk verder ging dan die van zijn
tegenstrever Zjoeganov. Jeltsin kon dat ook gemakkelijk, omdat hij alle
grote media en de staatskas onder controle had. Zelfs gisteren klonk
door de radio om de haverklap het liedje 'Jeltsin yes', hoewel de
kieswet zulke agitatie op de verkiezingsdag nadrukkelijk verbiedt.

 




MAAR VEEL BELANGRIJKER voor de toekomst van Rusland, en indirect ook
voor de Westerse wereld, is het grote gevecht dat zich nu in en rond het
Kremlin gaat afspelen. De afgelopen twee weken is de machtsstrijd al in
volle hevigheid losgebarsten. De voorlopige winnaar was generaal
Aleksandr Lebed, die bij de eerste ronde van de verkiezingen bijna
vijftien procent van de stemmen verwierf en deze positie onmiddellijk in
het Kremlin te gelde wist te maken. Binnen een week waren bijna alle
commandanten van de gewapende macht in Rusland buitenspel gezet.

Lebed mag, als secretaris van de nationale Veiligheidsraad, op de
vrijgekomen plaatsen nu zijn eigen vertrouwelingen neerzetten. Want de
53 procent die Jeltsin gisteren haalde (ongeveer achttien procent meer
dan in de eerste ronde), zal de generaal zeker eerst en vooral op zijn
conto zetten. Hij gaat sinds kort bovendien over de staatsveiligheid. En
dat is in Rusland traditiegetrouw een portefeuille die veel meer behelst
dan de verdediging van de landsgrenzen. De oogst en de fiscus horen
daarbij.

Dat Jeltsin vanmorgen zijn premier Viktor Tsjernomyrdin heeft opgedragen
een nieuwe regering te vormen, zegt ook iets over de
krachtsverhoudingen. Ten eerste, de president kan zijn eerste minister
om simpele financieuml;le redenen niet zomaar laten vallen. De
gasgigant Gazprom, waar Tsjernomyrdin zijn loopbaan begon, is goed voor
twintig procent van de inkomsten van de rijksbegroting en dus niet te
passeren. Ten tweede, de opdracht aan Tsjernomyrdin is geen eenvoudige.
In het parlement, dat de nieuwe ministersploeg straks moet goedkeuren,
hebben de gisteren verslagen communisten plus andere oppositionelen nog
altijd een meerderheid.

 




JELTSIN KAN op twee manieren met de Doema omgaan. Hij kan de communisten
en hun bondgenoten paaien en uit elkaar spelen door enkele prominenten
posten aan te bieden. Zijn opmerking vanmorgen dat een nieuwe regering
de nationale eenheid moet representeren, en eerdere geruchten dat hij de
communistische mijnwerkersleider Aman Toelejev uit Kemerovo binnenboord
zou willen halen, wijzen in die richting.

Jeltsin kan ook het parlement tot een harde oppositie provoceren zodat
hij, conform de grondwet, de volksvertegenwoordiging kan ontbinden. Die
koers zou de weg openen voor vele en uiteindelijk niet ongevaarlijke
intriges. Intriges die na de zomervakantie nog eens een extra dimensie
kunnen krijgen door de nu reeds voorspelde financieuml;le crisis als
gevolg van het feit dat Jeltsin terwille van zijn campagne veelvuldig
een greep heeft gedaan in de schatkist om zijn beloftes voor hogere
pensioenen, hogere studiebeurzen en hogere subsidies aan het leger te
kunnen betalen.

 




EN DAN IS ER nog de gezondheidstoestand van de herkozen president.
Gezegd wordt dat het niet zo goed met hem gaat. De ervaring tot nu toe
leert dat Jeltsin zich in zulke omstandigheden pleegt terug te trekken
uit het centrum van de besluitvorming. Zij leert ook dat naaste
medewerkers in een dergelijke periode lustig doorgaan met politiek
bedrijven.

Als Jeltsin de afgelopen vijf jaar had gewerkt aan een fatsoenlijke
politieke partij zou het nu niet zo'n vaart lopen. Maar dat heeft
Jeltsin heel bewust niet gedaan, omdat hij de illusie in stand wilde
houden dat hij boven de partijen stond. Nu hij de sleutelfiguren in zijn
oude entourage heeft moeten ontslaan, is hij aangewezen op een entourage
waarmee hij geen stabiele verhouding heeft. De nieuwe spil in dit
apparaat heet vooralsnog Aleksandr Lebed. De zege van Jeltsin gisteren
is dan ook vooral zijn overwinning.











