


Doorbraak...





De afruil is gelukt. Premier Major heeft gisteren op de top in Florence
een einde gemaakt aan de Britse blokkade van de besluitvorming in de
Europese Unie. Van hun kant zijn de Commissie en de veertien partners
akkoord gegaan met een geleidelijke opheffing van het wereldwijde
exportverbod op Brits rundvlees. Alleen, het tijdstip en de lengte van
de stappen die zullen worden genomen zijn afhankelijk gesteld van het
oordeel van de Europese Commissie en de haar adviserende veterinaire
deskundigen over de maatregelen die het Verenigd Koninkrijk zal moeten
nemen om (verdere) verspreiding van de gekke-koeienziekte te voorkomen.
Zo Major al niet met lege handen naar Londen terugkeert, dan is het
Verenigd Koninkrijk toch onder curatele gesteld van een communautaire
instelling waartegen de Britten diep wantrouwen koesteren.


De gekke-koeienaffaire heeft feilen van de Europese procedures
blootgelegd. Zo zijn Groot-Brittannieuml;s veertien partners
geconfronteerd met de praktische betekenis van het beginsel van de
nationale soevereiniteit. Zelfs in de sfeer van het zogenoemde
acquis communautaire, waarbinnen de gekke-koeienaffaire zich
afspeelt, is eacute;&eacute;n land in staat gebleken de gang van zaken
in de Unie wekenlang te frustreren. Het is te danken aan de volharding
en de saamhorigheid van de 'veertien' en de Commissie dat de Britten ten
langen leste hebben ingebonden, zij het nadat zij bijkans de top van
Florence in een fiasco hadden laten eindigen. Aangenomen mag worden dat
de Intergouvernementele Conferentie, waar het debat wordt gevoerd over
herziening van het Verdrag van Maastricht, uit deze ervaring enige
lering zal trekken.

Bij de afwikkeling van het drama zullen twee, bezwaarlijk verenigbare,
aspecten in het oog moeten worden gehouden. Enerzijds zal de Commissie
bij de gefaseerde opheffing van het exportverbod niet mogen marchanderen
met de overwegingen die ten grondslag hebben gelegen aan de instelling
van dat verbod. Anderzijds zal de Commissie, daarbij gesteund door
lidstaten met bijzondere banden met het Verenigd Koninkrijk, alles in
het werk moeten stellen om de schade te beperken die de zogenoemde
rundvee-oorlog het imago van 'Europa' in het Verenigd Koninkrijk heeft
berokkend. Triomfantelijke uitspraken van continentale leiders kunnen
daarbij worden gemist.

Eigen tekortkomingen Zullen in rekening moeten worden gebracht. De
verontwaardiging over de nonchalance waarmee de Britten jarenlang met de
mens en rund bedreigende infectie zijn omgesprongen, kan niet verhelen
dat ook de organen van de Europese Unie te lang in een lankmoedige
houding hebben volhard. Pas toen een officieuml;le verklaring van de
Britse regering kon worden uitgelegd als een nieuwe aanwijzing voor de
mogelijke overdracht van de gekke-koeienziekte op de mens kwam de
Commissie in actie.

Zonder omwegen of beraad werden vervolgens de zwaarst denkbare
maatregelen getroffen en werd Groot-Brittannieuml; in quarantaine
geplaatst. Ook in het vervolg van de affaire werd gehandeld alsof er
geen sprake was van ten minste een gedeelde verantwoordelijkheid voor
deze medisch-veterinaire ontsporing. De indruk dat er op de achterhand
een al jarenlang uitstaande rekening werd vereffend, heeft de Britse
weerzin tegen Europa ten slotte verder aangewakkerd.



...en impasse





Europa is voor velen een abstractie, zoals een opinie-onderzoek in
Nederland deze week nog eens heeft aangetoond. Zolang 'Europa' voor het
grote publiek alleen concreet wordt door affaires als de
gekke-koeienziekte, kan het uitblijven van enig enthousiasme voor de
inspirerende onderneming die de Europese eenwording in feite is, niemand
verrassen. Nu de Europese gedachte bezig is te verdwijnen achter een
reeks van opportunistische, zo men wil pragmatische clubs van
samenwerkende landen, is de Europese boodschap verworden tot een
kakofonie van verwarrende geluiden. Het vergezicht van Europese eenheid
is verloren gegaan, wat overblijft is een verzameling initiatieven
waarvan maar moet worden afgewacht waartoe zij zullen leiden.

Er voltrekt zich een vorm van renationalisering van het patroon van
politieke en sociale verwachtingen in een werkelijkheid van ongeremde
economische vervlechting. Waar die elkaar tegenwerkende krachten toe
kunnen leiden heeft de gekke-koeienaffaire aangetoond. Terwijl de
gemeenschappelijke markt geen beperkingen meer oplegt aan de
verhandelbaarheid van goederen en diensten onttrekken riskante
bijverschijnselen van die dynamiek zich aan ieder toezicht. (De affaire
met door het HIV-virus besmet bloed mag om die reden niet uit de
herinnering verdwijnen). Pas wanneer een crisis het gevolg is, ontstaat
er daadkracht, maar die legt dan weer een zware last op de samenwerking
in de toekomst.

Op het hoogtepunt van de rundvee-oorlog is de vraag opgeworpen of de
'veertien' zich niet aan de Britse blokkade moesten onttrekken en of zij
niet zonodig zonder het Verenigd Koninkrijk moesten verdergaan. Dit
indachtig het langzamerhand tot gemeengoed geworden idee dat het
Europese wielerpeloton zich niet door uitvallers laat ophouden. Afgezien
van de kwade kans dat de voorhoede wel eens heel erg klein zou kunnen
worden als die idee regel zou worden, dreigde het voornemen in de
onderhavige kwestie te stuiten op zware juridische obstakels. Binnen het
acquis communautaire zijn de lidstaten nu eenmaal bij verdrag
veroordeeld tot de keuze tussen een gezamenlijke koers of tot een
gemeenschappelijk sur place. Maar het overwegen alleen al van die
verwerpelijke mogelijkheid toont aan hoezeer de verhoudingen zijn
verhard.

Voor een goede samenwerking, heet het, zijn er twee nodig. In het zich
verenigende Europa zijn dat er (nog) vijftien. Zo praktisch als het op
zichzelf mag schijnen, een Europa van verschillende snelheden brengt
risico's met zich mee. Wanneer de dwang wegvalt om het eens te worden,
neemt de neiging toe dan maar zonder als dwarsliggers gekwalificeerde
partners verder te gaan.

Met de groeiende diversiteit in de Europese samenwerking en de
voorgenomen grootscheepse uitbreiding zal het onderlinge vertrouwen
verminderen en zal de roep om uitzonderingen toenemen. In Maastricht is
de uitzondering op de regel voor het eerst toegestaan. De geest die toen
uit de fles is gelaten, zou wel eens een kwade geest kunnen blijken te
zijn. In het gekke-koeiendrama heeft hij partijen ver en langdurig
uiteengedreven. Of zij de weg terug zullen vinden is voorlopig hoogst
onzeker.









