


Keurvorst van Rusland





DE WINNAAR van de eerste ronde van de Russische presidentsverkiezingen
heet niet Boris Jeltsin. De zittende president heeft het met ongeveer 35
procent van de stemmen weliswaar beter gedaan dan de opiniepeilers drie
maanden geleden nog voorspelden, maar hij heeft niet de grens van
veertig procent gehaald, die hij op grond van zijn grandioze
materieuml;le beloftes, zijn bedwelmende campagne door stad en land en
het ware media-bombardement waarmee dit werd begeleid, had mogen hopen.
De winnaar heet zelfs niet Gennadi Zjoeganov. De nondescripte leider van
de communistische partij heeft met circa 32 procent van het electoraat
weliswaar tien procent meer stemmen weten te trekken dan bij de
parlementsverkiezingen in december vorig jaar, maar verder dan een
stevige greep op zijn oude bolwerken in de oude industrieuml;le centra
in Aziatisch eacute;n Europees Rusland alsmede de etnisch zeer
verscheiden Kaukasus is hij niet gekomen. Als enige beschikt hij over
een echte partij-organisatie. Die heeft hem weliswaar geen windeieren
gelegd, doch onvoldoende opgeleverd om het zittende staatshoofd in de
eerste ronde te passeren, zoals maanden geleden nog werd voorzien.


Nee, de werkelijke winnaar van gisteren heet generaal Aleksander Lebed.
Naar eigen zeggen een 'vrije kater', voor vrienden en bekenden Sasja,
voor de rest een oude paratroeper uit Afghanistan die in 1991 nog
Jeltsins kant koos maar vervolgens door de president werd uitgerangeerd.
Het is Lebed geweest die met zijn leuze 'waarheid en orde' bijna
vijftien procent van de stemmen heeft weten te trekken en dat bovendien
in nagenoeg alle regio's van het immense land. En hij kon daarbij zijn
persoonlijkheid nadrukkelijk in de beschouwingen meenemen, omdat hij in
1992-93 wel in staat is gebleken vrede te forceren in een oorlogsgebied
(Moldavieuml;) waar Jeltsin in Tsjetsjenie afgelopen anderhalf jaar
jammerlijk heeft gefaald. Zijn pleidooi voor een stevige vuist in
Rusland, die een einde moet maken aan corruptie, bandeloosheid en
politiek gechicaneer terwille van een autoritair staatskapitalisme, is
de afgelopen maanden mede daarom niet aan dovemansoren gericht geweest.
Zijn succes is bovendien een signaal dat democratie en markt in Rusland
nog geen onverbrekelijke twee-eenheid zijn. Het is tevens een aanwijzing
dat veel Russische kiezers meer vertrouwen hebben in een echte 'vent'
aan de top dan in een vrije burger. De nederlaag die Grigori Javlinski
gisteren opnieuw heeft geleden - sinds december 1995 heeft hij nagenoeg
geen vooruitgang geboekt met zijn 'keuze voor de vrijheid' - spreekt wat
dit betreft boekdelen.

 




ALS ALLES KOMENDE WEKEN volgens de wet verloopt, zullen de Russen medio
juli voor de tweede keer naar de stembus moeten. De keuze gaat dan,
conform het Franse systeem, tussen Jeltsin en Zjoeganov. De strijd om de
ruim dertig procent zwevende kiezers, die dan is te winnen, is vanmorgen
reeds losgebarsten. De aanhangers van Javlinski kan Jeltsin met goed
vertrouwen al bij zijn electoraat optellen, als ze tenminste niet met
vacantie zijn en trouw ter stembus gaan om voor het 'kleinere kwaad' te
kiezen. Maar dan nog heeft hij ongeveer zeven procent nodig. Die moet
hij zien te vinden bij de kiezers van de hypernationalist Vladimir
Zjirinovski. Of Zjirinovski daartoe bereid is, is de vraag. Want hoewel
deze brutale provocateur, met zijn waandenkbeelden dat de Indische
Oceaan eigenlijk een Russische zee is, weinig op heeft met de
communisten en Jeltsin op kritieke momenten in het parlement steeds
heeft gesteund, heeft hij gisteren reeds aangekondigd dat hij zich in de
oppositie het beste thuis voelt.

Rest derhalve Aleksandr Lebed. Die heeft tot nu toe niet onthuld wat hij
in de tweede ronde gaat doen. Hij is in ieder geval geen communist maar
ook geen democraat. President Jeltsin gaat dus ook met hem spreken,
onder het vanochtend door hem gepresenteerde motto 'samen overwinnen
we'.

 




MAAR JELTSIN heeft in de gesprekken met Lebed weinig te eisen. De rollen
zijn een beetje omgekeerd, hetgeen de generaal ook persoonlijk wel ligt.
Het is Lebed die zijn politieke en personele wensen op tafel mag leggen
en de zittende president vervolgens ook nog eens kan uitspelen tegen
Zjoeganov. Want geen misverstand. Ook Zjoeganov is nog niet uitgespeeld,
al zijn zijn kansen in de tweede ronde minder groot dan die van de
zittende president. Zijn voornemen om een coalitieregering te vormen met
bijna alle anti-Jeltsin-krachten is een troef. De discipline van zijn
electoraat, dat geen geld heeft om met vakantie te gaan, is dat
eveneens. Bovendien is ook de oorlog in Tsjetsjenieuml; niet voorbij.
In de Kaukasus kan komende weken nog van alles gebeuren. Dat is niet
onbelangrijk, vooral omdat het Russische electoraat in de brede linie
niets in deze hopeloze oorlog ziet.

Het ligt derhalve voor de hand dat Jeltsin veel kniebuigingen voor Lebed
zal gaan maken. Hij heeft daarop aan de vooravond van de verkiezingen al
gepreludeerd met zijn opmerkingen dat er in het Kremlin en de verderop
langs de Moskou-rivier residerende regering veel zal moeten veranderen.
En wel in een richting die het Westen, dat via het Internationaal
Monetair Fonds en talloze banken tientallen miljarden dollars in Rusland
heeft gestoken, wellicht wel zal begrijpen maar daarmee nog niet kan
billijken.

 




ALS BORIS JELTSIN er in slaagt Lebed te paaien, culminerend in een
ministerschap van defensie, kan het met een redelijk gerust hart de
tweede ronde in. Maar dan zal hij, behalve voldoen aan de voorwaarde van
Sasja, ook moeten tonen dat hij greep heeft op zijn eigen entourage.
Want in het Kremlin vertoeven heel veel lieden, die zeer veel te
verliezen hebben en daarom niet zo gerust zijn op een coalitie met
Lebed. Generaal Aleksandr Korzjakov, de commandant van de
presidentieuml;le garde, is een van hen.

Mochten zij zich komende dagen heimelijk van de president afkeren, dan
ligt er veel meer open dan je op grond van de verkiezingsuitslag zou
veronderstellen. Het is daarom nog een paar weken te vroeg om de
overwinning van de democratie in
Rusland nu al definitief te vieren.









