Houtskoolschetsen
DE INFRASTRUCTUUR VAN Nederland moet op de schop. Alsof de wind plotseling  van 
richting is gedraaid, klinkt deze oproep voor meer investeringen in wegen  en sp
oorlijnen, al dan niet ondergronds, in de elektronische infrastructuur en  welli
cht in de aanleg van een nieuw vliegveld. Nederland is vol, de wegen  slibben da
gelijks dicht, de filemeldingen duren in het spitsuur langer dan de  nieuwsberic
hten. Verder vraagt een dynamische economie om versterking van de  kennisintensi
teit, om investeringen in milieuverbetering en om bescherming van  de schaarse s
tukken cultuurlandschap.
 De inmiddels vertrokken voorzitter van de werkgevers, Rinnooy Kan, heeft  voorg
esteld om een commissie van "wijzen' in te stellen om het probleem van de  infra
structuur aan te pakken. Nederland, aldus Rinnooy Kan, vertoont zoveel  sporen v
an ,,achterstallig onderhoud'' dat het zich wat investeringen in  infrastructuur
 betreft ergens op de vijfenveertigste plaats van de  wereldranglijst bevindt. M
inister Wijers (D66) hield op het congres van zijn  partij een pleidooi voor nad
enken over de toekomstige inrichting van  Nederland. Premier Kok beschouwt plano
logische onderwerpen als het leukste  onderdeel van zijn werk. 
 
IN KLEINE KRING werkt een groepje topambtenaren en bewindslieden in een  interde
partementale commissie economische structuurversterking (ICES) aan  "houtskoolsc
hetsen' voor de ruimtelijke ordening van de 21ste eeuw. Het  discussiestuk dat u
it deze werkzaamheden voortkomt, is een produkt voor de  lange termijn. Het gaat
 hier om vraagstukken van verregaande betekenis zoals  de ruimtelijke inrichting
 van Nederland, de ontwikkeling van nieuwe  geo-economische "assen' in oostelijk
e en zuidoostelijke richting, de  veranderingen in de bevolkingssamenstelling (v
ergrijzing en groei van het  aantal inwoners), de verzoening van economische en 
ecologische eisen, de  versterking van de kennisgerichte en elektronische infras
tructuur, de  orieuml;ntatie op het Europese achterland. De aanpak van dergelijk
e vraagstukken,  de afweging van keuzes en de besluitvorming in een relatief kle
in en absoluut  dichtbevolkt land kost jaren. Ieder infrastructureel besluit raa
kt wel aan  iemands achtertuin. Maar het gaat ook om creativiteit. Om maar iets 
te noemen:  begin volgende eeuw zou Nederland heel goed het distributieknooppunt
 van  Russisch aardgas en van de elektronische snelweg in West-Europa kunnen zij
n.  Daarvoor moeten nu al wel plannen worden gemaakt en geld beschikbaar worden 
 gesteld. 
 
Volgens Kok moeten in de volgende kabinetsperiode jaarlijks enkele miljarden  gu
ldens extra, en vanaf het begin van de volgende eeuw nog veel meer, worden  uitg
etrokken voor investeringen in de infrastructuur. Het opmerkelijkste aan  zijn p
leidooi voor een dergelijke investeringsimpuls is dat de premier niet  zegt dat 
hiervoor de belastingen omhoog moeten, maar dat hij dit geld wil  vrijmaken door
 verdere beheersing van de uitgaven voor de sociale zekerheid en  door inkomsten
 te genereren met een duurzaam hogere economische groei. 
 
DE NEDERLANDSE OVERHEID was vanaf begin jaren zeventig volledig gefixeerd op  de
 sociale zekerheid, een herverdelingsmachinerie die gevoed werd met  aardgasbate
n en vervolgens vastliep in "de Hollandse ziekte' van sociale  afhankelijkheid e
n steeds hogere sociale premies. Politiek ging uitsluitend  over koopkracht, ver
delingsvraagstukken en ombuigingen. Onder het  PvdA-D66-VVD-kabinet verschuift d
e politieke aandacht van de welvaartsstaat  naar de infrastructuur. Terwijl de o
verheid op het gebied van de sociale  zekerheid wat meer marktwerking bevordert,
 herneemt zij op het terrein van de  infrastructuur het initiatief. Dit is de ve
rnieuwende lijn.
