


Het bezoek





DE CLINTONS ZIJN in Nederland en het bezoek van de Amerikaanse president
met zijn vrouw brengt uiteraard enige ontregeling van het gewoonlijk
kabbelende nationale bestaan met zich mee. Na de landing van de Air
Force One op Schiphol is het centrum van Den Haag voor twee dagen
veranderd in een goed beveiligde veste, met burgervriendelijke agenten
in hun beste pak op alle straathoeken, stadswachten, verdwaalde
fietsers, zichtbare en onzichtbare Amerikaanse veiligheidsagenten,
overscherende helikopters, en de tijdelijke afzetting van snelwegen. De
televisiebeelden zijn deze keer echt en niet gespeeld.


Omvangrijke veiligheidsmaatregelen horen bij het politieke leven aan de
top, temeer omdat niet alleen Clinton maar ook vertegenwoordigers van
achtenveertig landen - onder wie veel regeringsleiders - vanmiddag
aanwezig zijn om in de Ridderzaal te herdenken dat vijftig jaar geleden
het Marshallplan voor Amerikaanse hulp aan het ontredderde West-Europa
werd gelanceerd. Den Haag is even het centrum van de wereld en het is op
zichzelf al een compliment waard dat het kabinet-Kok deze show van deels
mediagenieke en deels inhoudelijk-politieke aard, daags na de
ondertekening van de NAVO-Rusland-akkoorden in Parijs, naar Nederland
heeft weten te halen. Intussen gaat het gewone politieke handwerk door,
niet alleen in het nationale parlement, maar ook tussen de Verenigde
Staten en de Europese Unie. Vanmorgen was een van de neveneffecten van
het bezoek van Clinton een doorbraak in de Europees-Amerikaanse
onderhandelingen over industrienormen die van belang zijn voor de handel
in telecomapparatuur, medicijnen en medische hulpmiddelen.
Meningsverschillen tussen de VS en de EU doen zich op het ogenblik
nauwelijks voor, nu de Europese Unie zich harder opstelt jegens Iran en
de Verenigde Staten hun standpunt inzake Europese investeringen in Cuba
hebben versoepeld. Voor zover Clinton niet wordt afgeleid door de
juridische beslommeringen van de Paula Jones-affaire, kan hij al zijn
aandacht richten op de galalunch met koningin Beatrix, de onthulling van
het standbeeld van generaal Marshall in Rotterdam en de feestelijke
herdenkingsbijeenkomst in de Ridderzaal.

PREMIER KOK HEEFT de herdenking aangegrepen om een Euro-Atlantische
conferentie voor te stellen die moet leiden tot een
'hulpplan-nieuwe-stijl' voor Midden- en Oost-Europa. Na de ineenstorting
van het communistische politieke en economische stelsel hebben deze
landen volgens Kok op grote schaal hulp nodig. Nu hebben internationale
organisaties (de Wereldbank, het Internationale Monetaire Fonds, de
Europese Ontwikkelingsbank), Westerse overheden (in het bijzonder
Duitsland) en particuliere ondernemingen al op grote schaal een veelvoud
van het bedrag van de Marshallhulp in Oost-Europa en de voormalige
Sovjet-Unie geiuml;nvesteerd, maar Koks oproep voegt hier een nieuwe
dimensie aan toe. Voortbouwend op de impuls die de dollars en de
Amerikaanse eis tot samenwerking na 1947 gaven aan de wederopbouw en
integratie van West-Europa, pleitte de premier voor publiek-private
initiatieven om het economische herstel van de ex-communistische landen
te versnellen en deze landen nauwer te integreren in het welvarende deel
van Europa.

Het is goed dat Kok in dit verband de nadruk heeft gelegd op het belang
van particuliere investeringen als de belangrijkste financieringsbron.
Naast de al genoemde inspanningen van internationale organisaties met
hun beleidsadviezen is er niet direct behoefte aan grote geldinjecties
in Oost-Europa en de voormalige Sovjet-Unie, maar aan de verbetering van
het juridische kader, hervormingen van het belastingstelsel, versterking
van de managementskwaliteit, investeringen in kennis en technologie,
aanpassingen van de sociale zekerheid, een stabiele munt en andere
grootschalige institutionele veranderingen. Het mag op deze feestelijke
herdenkingsdag als voetnoot nog eens worden opgemerkt: Rusland beschikt
over veel geld en over nagenoeg onuitputtelijke natuurlijke hulpbronnen
die gekapitaliseerd kunnen worden. De injectie van duizend miljard
D-mark heeft van de voormalige DDR, het industrieuml;le paradepaardje
van het reeuml;el bestaande socialisme, nog geen 'bloeiend landschap'
gemaakt. De Middeneuropese landen hebben het meeste baat bij directe
handelstoegang tot de welvarende markt van de Europese Unie.





DE TOON VAN toenadering die Kok heeft gezet met zijn oproep voor een
revitalisering van de geest van George Marshall is vooral een politieke
handreiking. Vijftig jaar nadat Stalin de Middeneuropese landen verbood
om van de Amerikaanse Marshallhulp gebruik te maken en het IJzeren
Gordijn Europa in tweeeuml;n deelde, kan deze breuk worden geheeld. De
aanwezigheid van de Amerikaanse president in Nederland geeft aan deze
oproep een onverwachte historische continuiuml;teit.










