


Tsjoebais aan het roer





DE PRESIDENT is terug. Het kabinet is weg. Althans, alle ministers, op
twee na, zijn af door de zijdeur van het Kremlin. De 'oorlog tegen
misdaad en corruptie', die Boris Jeltsin vorige week al aankondigde, kan
beginnen. Wat betekent dit? Dat president Jeltsin weer helemaal het
heertje is? En dat Rusland ten langen leste dus stevig wordt bestuurd?
Misschien. De lente, die volgens traditie in Rusland niet op 21 maart
maar op 1 maart begint, leidt zelfs in Moskou niet zelden tot onverwacht
optimisme.


Maar er zijn ook rationelere redenen om te vermoeden dat er weer eens
hervormingen op til zijn. De benoeming vorige week van de
presidentieuml;le kabinetschef Tsjoebais tot eerste vice-premier was
daarvoor al een indicatie. Dat Tsjoebais gisteren als nagenoeg enige
minister niet de laan is uitgestuurd, versterkt de indruk dat het
Kremlin een herkansing wil. Dat premier Viktor Tsjernomyrdin ook mag
blijven, is in deze fase niet zo relevant. Jeltsin heeft zijn premier
simpelweg om tactische redenen niet ontslagen. De premier is de enige
minister waarvoor het staatshoofd conform de grondwet instemming van het
parlement behoeft. Door Tsjernomyrdin te laten zitten, kan Jeltsin zijn
nieuwe regering buiten de volksvertegenwoordiging om formeren. Met
andere woorden: in feite is Tsjoebais de nieuwe eerste man, alleen mag
niemand dat formeel weten.

 


ANATOLI TSJOEBAIS is vanaf 1992 verantwoordelijk geweest voor het
grootscheepse privatiseringsprogramma dat Rusland op zijn kop heeft
gezet. Hij heeft dus de nodige ervaring. Bovendien is er alle reden om
het economische hervormingsbeleid juist nu een impuls te geven. Het gaat
namelijk niet goed met Rusland. Het economische herstel, dat zich begin
vorig jaar leek af te tekenen, heeft zich niet doorgezet. Hoe kon het
ook anders, na de herverkiezingscampagne van Jeltsin die enerzijds werd
gevoerd met een bombardement aan beloftes aan het adres van bejaarden,
studenten en soldaten maar anderzijds gepaard ging met een informele
investeringsstop van de financiers die liever de kat uit de boom keken
dan goed geld naar kwaad geld gooien. Het gevolg is dat het
overheidsbudget uit het lood is geslagen. Alleen al aan belastingen
heeft de Russische staat vorig jaar ruim veertig miljard gulden aan
inkomsten gederfd.

Tsjoebais mag nu de rommel opruimen. Hij heeft de opdracht gekregen een
nieuwe regering te formeren, die structurele maatregelen moet treffen.
Want daar heeft het tot nu toe aan ontbroken. Het oude plansocialisme
mag dan in recordtempo zijn vervangen door 'wild kapitalisme', zoals het
in Rusland heet, van een fatsoenlijk juridisch fundament voor een
markteconomie is nog altijd geen sprake. In dictatoriale omstandigheden
kan je dat lang volhouden. In een land, waar de burgers stemrecht
hebben, is het ingewikkelder. Waarschijnlijk is Tsjoebais daarom
ingefluisterd om zijn oude maten uit het hervormingskamp, dat na zijn
verpletterende nederlaag bij de parlementsverkiezingen van 1995 op een
zijspoor belandde, weer binnenboord te halen. De namen van voormalig
premier en shock-therapeut Jegor Gaidar en de sociaal-liberale econoom
Grigori Javlinski circuleren in dit verband al. Vooral Javlinski heeft
oog voor de noden van het volk, dat zich slachtoffer voelt van de
hervormingen. Dergelijke hervormers kan de regering van Tsjoebais straks
wel gebruiken. Want Tsjoebais mag in het Westen dan gelden als deacute;
man van het IMF, in Rusland wordt hij in brede kring gezien als
'volksvijand'.

 


DE VRAAG RIJST nu of Javlinski die politieke rol ook zal mogen
waarmaken. De verhoudingen tussen hem en het Kremlin zijn, om het mild
uit te drukken, nogal getroebleerd. Bovendien heeft Tsjoebais ook minder
persoonlijke belangen om niet voor Javlinksi op de knieeuml;n te gaan.
De kabinetsformateur is de man die vorig jaar de captains of industry en
de haute finance heeft weten te interesseren voor stevige donaties aan
de campagnekas van Jeltsin. Bij wijze van tegenprestatie werd een aantal
van hen meteen na Jeltsins herverkiezing  beloond met ministersposten.
Maar er zijn veel meer bankiers en industrieuml;len die ook wel eens
bij de staatsruif willen aanzitten. Het is niet uitgesloten dat
Tsjoebais niet alleen een sterke regering moet samenstellen maar ook nog
een aantal oude rekeningen in de financieel-economische oligarchie moet
vereffenen. Mocht dat inderdaad gebeuren, dan zal het hervormingsbeleid
veel minder makkelijk uit het moeras worden getrokken dan Jeltsin met
zijn krachtdadige optreden van de afgelopen week heeft willen
suggereren.











